رویش مجدد دندان : پروژه انقلابی دانشمندان ژاپنی که میتواند آینده دندانپزشکی را دگرگون کند.
مقدمه
برای هزاران سال، از دست دادن دندان یک واقعیت غیرقابلبازگشت زندگی انسان بوده است. برخلاف کوسهها که در طول عمر خود بارها دندانهای جدید تولید میکنند، یا برخی خزندگان که توانایی جایگزینی دندانهای آسیبدیده را دارند، انسانها جزو موجوداتی بهشمار میروند که دندانپزشکان آنها را «دوبار دنداندرآور» یا «دیفیودونت» مینامند؛ یعنی موجوداتی که تنها دو مجموعه دندان در طول زندگی خود تجربه میکنند: دندانهای شیری در کودکی و دندانهای دائمی که پس از آن جایگزینی ندارند. تا امروز، تنها راهحلهای موجود برای جبران دندانهای ازدسترفته، روکشها، دندانهای مصنوعی و ایمپلنتهای فلزی بودهاند؛ راهحلهایی مکانیکی که هرگز نمیتوانند بافت زنده و طبیعی دندان را بازسازی کنند.
اما اکنون گروهی از پژوهشگران ژاپنی در آستانه دستیابی به دستاوردی هستند که میتواند این معادله چند هزار ساله را برای همیشه تغییر دهد: دارویی که قادر است دندانهای طبیعی جدید را در دهان انسان بالغ رویاند. این پروژه که توسط دکتر کاتسو تاکاهاشی و همکارانش در ژاپن هدایت میشود، اکنون وارد مرحله کارآزماییهای بالینی انسانی شده و نتایج اولیه آن امیدوارکننده توصیف شده است. در این مقاله رویش مجدد دندان، به بررسی دقیق این پروژه، مبانی علمی آن، مراحل انجامشده، چالشهای پیش رو و چشمانداز آینده آن میپردازیم.
پیشینه علمی: چرا دندانهای انسان دوباره رشد نمیکنند؟
برای درک اهمیت این پژوهش، ابتدا باید بدانیم چرا بدن انسان بهطور طبیعی قادر به بازسازی دندانهای ازدسترفته نیست. در بسیاری از جانوران، مانند کوسهها که «پلیفیودونت» نامیده میشوند، فرآیند رشد دندان هرگز متوقف نمیشود و دندانهای جدید بهطور مداوم جایگزین دندانهای فرسوده یا افتاده میشوند. اما در انسان، پس از شکلگیری مجموعه دوم دندانها (دندانهای دائمی)، مسیرهای زیستیای که رشد دندان جدید را ممکن میسازند، خاموش میشوند.
نکته جالب اینجاست که طبق یافتههای تیم تحقیقاتی دکتر تاکاهاشی، انسانها در واقع فاقد سومین مجموعه دندان نیستند؛ بلکه جوانههای نهفته یک «نسل سوم» دندان در آرواره انسان وجود دارد، اما این جوانهها هرگز اجازه رشد پیدا نمیکنند. کشف این جوانههای خفته، نقطه آغاز پروژهای بود که امروز به یکی از نویدبخشترین دستاوردهای دندانپزشکی نوین تبدیل شده است.
نقش پروتئین USAG-1: کلید قفلشده رشد دندان
محور اصلی این پژوهش، پروتئینی به نام USAG-1 است. این پروتئین که بهطور طبیعی در بدن انسان و بسیاری از پستانداران دیگر تولید میشود، نقش یک «مهارکننده» را ایفا میکند و مانع از فعالشدن مسیرهای سیگنالدهی موسوم به BMP (پروتئینهای مورفوژنیک استخوان) میشود. این مسیرهای سیگنالدهی برای شکلگیری و رشد دندان ضروری هستند، اما پروتئین USAG-1 آنها را در انسان بالغ سرکوب نگه میدارد و به این ترتیب از رشد دندانهای اضافی جلوگیری میکند.
فرضیه اصلی تیم تحقیقاتی ژاپنی این بود: اگر بتوان اثر مهارکنندگی پروتئین USAG-1 را با استفاده از یک آنتیبادی اختصاصی مسدود کرد، مسیرهای سیگنالدهی BMP دوباره فعال میشوند و جوانههای خفته دندان، فرصت رشد پیدا میکنند. به بیان سادهتر، این دارو بهجای «کاشتن» چیزی در دهان، صرفاً یک مانع طبیعی را برمیدارد تا فرآیندی که از قبل در بدن وجود دارد، اجازه فعالیت پیدا کند.
از آزمایشگاه تا موش: نخستین گامها در رویش مجدد دندان
نخستین دستاوردهای چشمگیر این پژوهش در مطالعات حیوانی بهدست آمد. پژوهشگران با تولید یک آنتیبادی مهارکننده USAG-1، آن را بر روی موشهای آزمایشگاهی که دچار کمبود ژنتیکی دندان بودند، آزمایش کردند. نتایج نشان داد که این موشها موفق به رویش مجدد دندانهای جدید و کامل شدند. این یافتهها در سال ۲۰۲۱ در مجله علمی «Scientific Reports» منتشر شد و توجه گسترده رسانههای علمی در سراسر جهان را به خود جلب کرد.
پس از این موفقیت اولیه، تیم تحقیقاتی آزمایشهای خود را به گونههای دیگر جانوری از جمله فرتها (نوعی پستاندار کوچک) و سگها گسترش داد. در این مطالعات نیز، تجویز آنتیبادی ضد USAG-1 منجر به رویش موفقیتآمیز دندانهای ازدسترفته، از جمله دندانهای آسیاب (پرمولار)، شد. این نتایج، پایه علمی محکمی برای ورود به مرحله بعدی، یعنی آزمایش بر روی انسان، فراهم آورد.
یافتههای این مرحله در سال ۲۰۲۳ در مجله «Regenerative Therapy» منتشر شد؛ مقالهای که بر فقدان درمانهای موجود برای رویش مجدد دندان تأکید کرده و درمان مبتنی بر آنتیبادی ضد USAG-1 در موشها را بهعنوان یک «جهش بزرگ» بالقوه برای انسان معرفی کرد.
آغاز کارآزماییهای بالینی انسانی
مرحله تعیینکننده این پروژه، در اکتبر سال ۲۰۲۴ رقم خورد، زمانی که پژوهشگران در بیمارستان دانشگاه کیوتو نخستین کارآزمایی بالینی انسانی این دارو را آغاز کردند. این دارو که اکنون با نام رمز TRG035 شناخته میشود، توسط شرکت زیستدارویی ژاپنی «تورهگم بایوفارما» (Toregem BioPharma) توسعه یافته است؛ شرکتی که از دل تحقیقات دانشگاهی دکتر تاکاهاشی و همکارانش در مؤسسه تحقیقات پزشکی بیمارستان کیتانو در اوساکا شکل گرفت.
فاز اول: ارزیابی ایمنی
نخستین مرحله کارآزمایی بالینی (فاز I) با مشارکت ۳۰ مرد بزرگسال سالم، در بازه سنی ۳۰ تا ۶۴ سال که هرکدام حداقل یک دندان آسیاب ازدسترفته داشتند، انجام شد. هدف اصلی این مرحله، که تا سال ۲۰۲۵ ادامه یافت، ارزیابی ایمنی دارو، تعیین دوز مناسب و بررسی اثربخشی اولیه آن بود. طبق گزارشهای منتشرشده، این مرحله بدون هیچگونه عارضه جانبی جدی به پایان رسید و یافتههای اولیه که در سال ۲۰۲۶ منتشر شدند، نتایج امیدوارکنندهای را نشان دادند.
چرا آزمودنیهای اولیه، مردان بزرگسال بودند؟
انتخاب مردان بزرگسال میانسال بهعنوان نخستین گروه آزمایشی، تصمیمی محتاطانه از سوی پژوهشگران بود؛ چرا که هدف اصلی این مرحله، ارزیابی ایمنی دارو در بدنی کاملاً بالغ و پایدار بود، پیش از آنکه بتوان آن را برای گروههای حساستر، بهویژه کودکان، در نظر گرفت.
فاز دوم: گامی بهسوی اثربخشی رویش مجدد دندان
در ماه مه سال ۲۰۲۶، شرکت تورهگم بایوفارما اعلام کرد که یک دور تأمین مالی موسوم به «پیشسری C» را با موفقیت به انجام رسانده تا بتواند از مرحله دوم کارآزماییهای بالینی (فاز II) داروی TRG035 در ژاپن حمایت مالی کند و همزمان مقدمات توسعه بالینی آتی این دارو در ایالات متحده را نیز فراهم آورد. طبق گزارشهای ماه ژوئن همان سال، این شرکت موفق شده بود حدود ۵.۳ میلیون دلار آمریکا برای پیشبرد این مرحله جذب سرمایه کند.
نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که در این مرحله، تمرکز اصلی توسعه دارو، نه بازسازی دندان در بزرگسالانی که دندان خود را به دلیل افتادگی یا آسیب از دست دادهاند، بلکه درمان یک بیماری مادرزادی نادر به نام «آنودانسیا» یا فقدان مادرزادی شدید دندان است. این تغییر مسیر در اولویتبندی، بازتابدهنده رویکرد محتاطانه نظارتی است که معمولاً برای داروهای نوظهور و آزمایشنشده در نظر گرفته میشود؛ به این معنا که نخست باید اثربخشی و ایمنی دارو برای بیمارانی با نیاز پزشکی مبرم و مشخص اثبات شود.
آنودانسیا: نخستین هدف درمانی
آنودانسیا مادرزادی، عارضهای ژنتیکی نادر است که در آن فرد از بدو تولد فاقد برخی یا تمامی دندانهای دائمی خود است. این عارضه که حدود یک درصد از جمعیت انسانی را تحت تأثیر قرار میدهد، میتواند پیامدهای جدی برای تغذیه، گفتار و رشد استخوان فک در کودکان مبتلا داشته باشد. تا امروز، هیچ درمان قطعی برای این عارضه وجود نداشته و بیماران مبتلا معمولاً به دندانهای مصنوعی یا ایمپلنتهای موقت در دوران کودکی نیاز پیدا میکنند؛ راهحلهایی که اغلب با رشد فک کودک هماهنگ نبوده و نیازمند تعویضهای مکرر هستند.
بر اساس برنامهریزی تیم تحقیقاتی، در صورتی که مراحل بعدی کارآزمایی با موفقیت طی شود، گروه بعدی آزمودنیها کودکانی در بازه سنی ۲ تا ۷ سال خواهند بود که از آنودانسیا مادرزادی رنج میبرند. اگر این دارو در این جمعیت هدف مؤثر واقع شود، میتواند نخستین درمان زیستی و قطعی برای این بیماری نادر باشد؛ درمانی که بهجای جایگزینهای مصنوعی، امکان رویش دندانهای طبیعی و کاملاً کاربردی را برای این کودکان فراهم میآورد.
چشمانداز گستردهتر رویش مجدد دندان: چه کسانی میتوانند از این درمان بهرهمند شوند؟
اگرچه تمرکز اولیه این دارو بر آنودانسیا مادرزادی است، اما کارشناسان معتقدند در صورت موفقیت نهایی، دامنه کاربرد این درمان میتواند بسیار فراتر از این عارضه نادر گسترش یابد. از دست دادن دندان در بزرگسالی، یکی از شایعترین مشکلات سلامت دهان و دندان در سراسر جهان است که دلایل متعددی از جمله پوسیدگی، بیماریهای لثه، سالمندی و آسیبهای فیزیکی دارد.
اگر داروی TRG035 یا نسلهای بعدی آن بتوانند برای این گروه گستردهتر از بیماران نیز مؤثر و ایمن واقع شوند، دندانپزشکی میتواند شاهد تحولی بنیادین باشد. به گفته دکتر تاکاهاشی، هدف نهایی این است که «داروی رویش مجدد دندان» بهعنوان یک گزینه سوم درمانی، در کنار دو گزینه سنتی دندانهای مصنوعی و ایمپلنت، در اختیار دندانپزشکان و بیماران قرار گیرد. برخی پژوهشگران حتی این احتمال را مطرح کردهاند که در آینده، بهجای درمانهای ترمیمی رایج مانند روکش یا کشیدن دندانهای آسیبدیده، بتوان بهسادگی دندان آسیبدیده را خارج کرد و اجازه داد دندانی تازه و سالم در همان محل رشد کند. هرچند این سناریو همچنان در حد یک احتمال نظری باقی مانده و نیازمند شواهد بالینی گستردهتری است.
برخی از ناظران این حوزه همچنین به پیامدهای گستردهتر سلامت عمومی اشاره کردهاند؛ از جمله این واقعیت که باکتریهای مرتبط با پوسیدگی دندان با بیماریهای جدیتری مانند بیماریهای قلبی و حتی زوال شناختی نیز مرتبط دانسته شدهاند. از این منظر، دسترسی به روشی که امکان جایگزینی زیستی دندانهای آسیبدیده را فراهم کند، میتواند فراتر از زیباییشناسی و عملکرد جویدن، تأثیرات مثبتی بر سلامت عمومی بیماران نیز داشته باشد.
جدول زمانی: از ایده تا واقعیت رویش مجدد دندان
برای درک بهتر مسیر طیشده و مسیر پیش رو، مرور خلاصهای از نقاط عطف این پروژه مفید خواهد بود:
پیش از ۲۰۲۱: آغاز پژوهشهای بنیادین درباره نقش پروتئین USAG-1 در سرکوب رشد دندان توسط دکتر تاکاهاشی و همکارانش
۲۰۲۱: انتشار مطالعهای در مجله Scientific Reports که نشان میداد مهار پروتئین USAG-1 در موشها منجر به رویش دندانهای جدید میشود.
۲۰۲۳: انتشار یافتههای تکمیلی در مجله Regenerative Therapy و اعلام رسمی برنامه توسعه دارویی برای انسان توسط تیم تحقیقاتی مؤسسه تحقیقات پزشکی بیمارستان کیتانو در اوساکا
اکتبر ۲۰۲۴: آغاز فاز نخست کارآزمایی بالینی انسانی در بیمارستان دانشگاه کیوتو، با مشارکت ۳۰ مرد بزرگسال
۲۰۲۵: ادامه و تکمیل فاز اول کارآزمایی، بدون گزارش عارضه جانبی جدی
مه ۲۰۲۶: اعلام تأمین مالی «پیشسری C» توسط شرکت تورهگم بایوفارما برای آغاز فاز دوم کارآزمایی در ژاپن و آمادهسازی برای توسعه بالینی در آمریکا
ژوئن ۲۰۲۶: تأیید جذب حدود ۵.۳ میلیون دلار سرمایه برای پیشبرد فاز دوم کارآزمایی بالینی داروی TRG035
هدف بلندمدت (حدود ۲۰۳۰): در صورت موفقیت در تمامی مراحل، هدف تیم تحقیقاتی این است که این دارو برای استفاده عمومی در دسترس بیماران قرار گیرد.
باید تأکید کرد که تاریخ ۲۰۳۰ صرفاً یک هدف اولیه و مشروط است و نباید آن را بهعنوان یک وعده قطعی تلقی کرد. داروی TRG035 هنوز باید مرحله دوم کارآزمایی را با موفقیت پشت سر بگذارد، دادههای اثربخشی بالینی کافی ارائه دهد و فرآیندهای نظارتی و تأییدیههای قانونی لازم را طی کند، پیش از آنکه بتواند به بازار عرضه شود.
چالشها و ملاحظات پیش رو رویش مجدد دندان
با وجود هیجان گسترده رسانهای پیرامون این پروژه، پژوهشگران و ناظران این حوزه بر لزوم رویکردی محتاطانه و واقعبینانه تأکید دارند. چند نکته کلیدی در این زمینه قابل توجه است:
نخست، فاز اول کارآزمایی بالینی عمدتاً بر ارزیابی ایمنی دارو متمرکز بود، نه اثربخشی قطعی آن. اثبات علمی محکم درباره میزان واقعی اثربخشی این دارو در رویاندن دندانهای کاملاً کاربردی در انسان، هنوز نیازمند دادههای فاز دوم و مراحل بعدی است.
دوم، فاصله زمانی میان یک کارآزمایی بالینی موفق و عرضه عمومی یک داروی جدید، معمولاً بسیار طولانی است و شامل مراحل پیچیده نظارتی، بررسیهای ایمنی بلندمدت و تأییدیههای قانونی متعدد میشود. به همین دلیل، هدفگذاری سال ۲۰۳۰ باید با احتیاط در نظر گرفته شود.
سوم، پرسشهای مهمی درباره کیفیت و دوام دندانهای رویاندهشده با این روش همچنان بیپاسخ ماندهاند؛ از جمله اینکه آیا این دندانها از نظر استحکام، ظاهر و عملکرد، کاملاً مشابه دندانهای طبیعی خواهند بود یا خیر، و آیا این فرآیند قابل تکرار برای چندین بار در طول زندگی یک فرد است یا خیر.
چهارم، حتی در صورت موفقیت نهایی این درمان، پرسشهای مربوط به هزینه و دسترسیپذیری عمومی آن نیز اهمیت بسیاری خواهد داشت؛ چرا که درمانهای زیستدارویی نوآورانه اغلب در ابتدای عرضه، هزینههای بسیار بالایی دارند.
رویکردهای مکمل در سطح جهانی
پروژه ژاپنی مبتنی بر مهار پروتئین USAG-1، تنها رویکرد علمی موجود در زمینه رویش مجدد دندان نیست. در سایر نقاط جهان نیز گروههای پژوهشی مختلفی در حال بررسی روشهای مکمل برای بازسازی یا ترمیم دندانهای آسیبدیده هستند. برخی از این رویکردها بر استفاده از سلولهای بنیادی برای بازسازی بافت دندان تمرکز دارند، در حالی که رویکردهای دیگر به فناوریهای مبتنی بر RNA یا روشهای معدنیسازی مجدد مینای دندان میپردازند. هرکدام از این روشها در مراحل مختلفی از توسعه علمی قرار دارند و درجات متفاوتی از موفقیت را در ترمیم یا جایگزینی دندانهای آسیبدیده به نمایش گذاشتهاند.
این تنوع رویکردها نشان میدهد که رویش مجدد دندان به یک حوزه پژوهشی فعال و رقابتی در سطح جهانی تبدیل شده است؛ حوزهای که پروژه ژاپنی، به دلیل پیشرفت آن تا مرحله کارآزمایی بالینی انسانی، در حال حاضر پیشروترین نمونه شناختهشده آن بهشمار میرود.
نتیجهگیری
پروژه رویش مجدد دندان که توسط دکتر کاتسو تاکاهاشی و همکارانش در ژاپن هدایت میشود، یکی از هیجانانگیزترین دستاوردهای بالقوه در حوزه دندانپزشکی نوین بهشمار میرود. این پروژه که با کشف نقش پروتئین USAG-1 در سرکوب رشد دندان آغاز شد و با موفقیت در مطالعات حیوانی بر روی موش، فرت و سگ ادامه یافت، اکنون وارد مرحله حساس کارآزماییهای بالینی انسانی شده است.
اگرچه هدف اولیه این دارو، درمان بیماران مبتلا به آنودانسیا مادرزادی است، اما در صورت موفقیت نهایی، این فناوری میتواند دریچهای بهسوی آیندهای بگشاید که در آن، از دست دادن دندان دیگر یک وضعیت دائمی و غیرقابلبازگشت نخواهد بود، بلکه مشکلی است که میتوان آن را از طریق روشهای زیستی و طبیعی اصلاح کرد. با این حال، تا رسیدن به این آینده، مسیر طولانی و پرچالشی در پیش است که شامل تکمیل موفقیتآمیز کارآزماییهای بالینی، اثبات علمی اثربخشی و ایمنی بلندمدت، و طی مراحل پیچیده نظارتی و قانونی میشود. دندانپزشکان و پژوهشگران این حوزه، این پروژه را بهعنوان یکی از نویدبخشترین گامها در مسیر تحقق «رویای هر دندانپزشک» توصیف میکنند: رویش مجدد دندانهای طبیعی انسان
منابع
Dentistry.co.uk. "Tooth regrowth in adults: what we know so far." June 2026. Available at: https://dentistry.co.uk/2026/06/09/tooth-regrowth-in-adults-what-we-know-so-far/
Qazinform News Agency. "Japan's tooth regrowth breakthrough moves closer to reality." May 2026. Available at: https://qazinform.com/news/japans-tooth-regrowth-breakthrough-moves-closer-to-reality-c6b34a
Dentistry Today. "Researchers in Japan Discover Medicine Capable of Regrowing Third Set of Teeth for Humans." Available at: https://www.dentistrytoday.com/researchers-in-japan-discover-medicine-capable-of-regrowing-third-set-of-teeth-for-humans/
Concierge Dental Group. "Japanese Scientists Begin Human Trials for Tooth Regrowth Drug." Available at: https://conciergedentalgroup.com/blog/tooth-regrowth-drug/
MITechNews. "Japan Launches Human Trials To Grow New Teeth — A Regeneration Revolution In Dentistry." February 2026. Available at: https://mitechnews.com/life-sciences/japan-launches-human-trials-to-grow-new-teeth-a-regeneration-revolution-in-dentistry/
Medpath. "Japanese Researchers Begin Human Trials for Revolutionary Tooth Regeneration Drug." Available at: https://trial.medpath.com/news/34e4a36dd5823c04/japanese-researchers-begin-human-trials-for-revolutionary-tooth-regeneration-drug
The Register. "Japanese scientists propose drug to regrow teeth, promise trials won't bite." May 2024. Available at: https://www.theregister.com/2024/05/13/tooth_regrowth_drug/
مقاله علمی منتشرشده در مجله Regenerative Therapy (2023) درباره درمان مبتنی بر آنتیبادی ضد USAG-1.
مقاله علمی منتشرشده در مجله Scientific Reports (2021) درباره نقش پروتئین USAG-1 در رشد دندان موشها.
یادداشت: این مقاله رویش مجدد دندان بر اساس گزارشهای خبری و علمی منتشرشده تا ژوئیه ۲۰۲۶ تهیه شده است. با توجه به ماهیت پویای پژوهشهای بالینی، توصیه میشود برای اطلاع از آخرین وضعیت این پروژه، به منابع علمی و خبری معتبر مراجعه شود.
